C'adi / Mısır Ekmeği

 

Mısır unu isteğe göre bir miktar tereyağı ve yeteri miktarda tuz atılarak kaynar su ile yoğrulur. Hazırlanan hamur, önceden ateşte iyice ısıtılarak kızdırılan ketsiye*  konur. Ketsinin üstüne bir sac kapatılıp her tarafı külle karışık közlerle kapatılarak hamur pişirilir. Veya ketsi odun fırınına da konulabilir.

 

Ketsi yoksa, cadi aynı tadı vermemekle beraber elektrikli fırınlarda  tepside de pişirilebilir.

 

Cadi gürcü sofrasının deyim yerindeyse baş tacıdır.Birçok yemeğin gerçek lezzetine ulaşabilmek için sofrada bulundurulması şarttır. 

 

 

* Ketsi (Pileki) : Kilden yapılır, ekmek pişirmede kullanılır.

 

 

 

 

 

 

 

Kakliyani C'adi / Cevizli Mısır Ekmeği

 

Mısır unu, tuz ve sıcak su ile yoğrulup hamur yapılır. Beş-altı parça hamur elle açılır; aralarına dövülmüş ceviz konularak üst üste dizilir ve yine önceden kızdırılmış ketside pişirilir.

 

 

 

Pide C'adi

 

Mısır unu yeteri miktarda tuz atılarak sıcak su ile yoğrulup hamur yapılır. Hamurdan küçük parçalar koparılarak elle yazılır (açılır) ve açılmış iki hamur arasına dövülmüş ceviz konularak sacda veya yanmaz tavada pişirilir. Piştikten sonra üzerine tereyağı sürülür. Ayranla yenilmesi tavsiyemizdir.

 

 

 

 

C'imuri

 

 

Hafif tuzlu tereyağının içerisine, ketsiden yeni çıkan sıcak c’adinin doğranıp karıştırılması suretiyle yapılır.

 

 

Tabusuni

 

Tavuk eti, tavada veya fırında kızartılır. Ceviz ve sarımsak dibekte ( havan) dövülerek soğuk su ile çırpılır; tencerede çorba kıvamında, kaynama aşamasına gelene kadar pişirilir. Mısır unu helva kıvamına gelene kadar tereyağıyla kavrulur; üzerine süt, suyla seyreltilmiş olan dövülmüş ceviz ve sarımsak karışımı ilave edilir. Bunların hepsi bir tencerede çorba kıvamına gelene kadar pişirilir.

Önceden kızartılan veya haşlanmış olan tavuk eti didilerek ( küçük parçalara ayrılarak) yeterli miktarda tuz, tereyağı ve isteğe göre türlü baharatlarla birlikte karışıma ilave edilir.

 

Yemek, c’adi (mısır ekmeği) ile birlikte yenir.

 

 

 

 

Pkhali

 

Kara lahananın sertleşmemiş taze yaprakları güzelce yıkanır.Bıçakla kesildiğinde acı olacağı için el ile küçük küçük parçalanıp tencereye konularak suda haşlanır. Lahananın acı tadının giderilmesi için kaynar sudan çıkarılarak soğuk su ile yıkanır;tenceredeki su dökülür.

Bu arada diğer bir tencerede şavi lobyo ( barbunya) haşlanır.

 

Lahanaya haşlanmış barbunya, tuz, acı biber, bir kaşık tereyağı, kindzi ilave edilerek lahanalar elle ezilir kıvama gelene kadar yeniden pişirilir.

Ateşten alınan tencereye, sütle mısır unundan yapılan helle eklenir.

Ceviz ve sarımsak dibekte dövülür ve bu karışım da tencereye eklenerek yemek tekrardan biraz daha pişirilir.

 

Son aşamada tencere ateşten alınır; içerisindeki karışım laperi* ile ezilir ve hazır hale getirilir.

C’adi ile beraber yenilmesi tavsiyemizdir.

 

* Pkhali yemeği yapılırken lahanaları ezmek için kullanılan bir çeşit tahta kaşığın Gürcüce adı  

 

 

 

 

Şorva

 

 

Yoğurt ile mısır unu kaynama durumuna gelene kadar karıştırılarak pişirilir.Küçük bir tavada kızdırılmış tereyağında kuru soğan kavrulur; içerisine pul biberi atılarak yemeğe ilave edilir.

 

 

 

 

Kharşo

 

Tencerede soğan ve kıyma yağ ile kavrularak içerisine acı biber ve yeteri miktarda mısır unu ilave edilir.Karışım helva kıvamına gelene kadar karıştırılarak kavrulur.Bu aşamadan sonra karışıma su eklenir; ancak unun topaklanmaması için kaynayıncaya kadar karıştırılmaya devam edilir. Daha sonra içerisine ekşi,dövülmüş ceviz ve sarımsak, tuz, maydanoz atılır.Biraz daha pişirildikten sonra servise hazır hale gelir.

 

 

 

 

Ğomi Lobyo

 

Şavi Lobyo ( Barbunya) suda yeteri miktarda tuz atılarak iyice pişirildikten sonra çıkarılıp bir tabağa konur.Tencerede kalan suyun içerisine biraz bulgur,dövülmüş ceviz ve sarımsak ile makido (maydanoz) ve pırasa konur. Sonrasında mısır unu ilave edilir; karışım yoğunlaşana kadar karıştırılarak pişirilir. Önceden bir tabağa çıkartılmış barbunya taneleri yeniden tencereye dökülür.

 

 

 

 

 

Şavi Lobyo

 

 

Şavi lobyo (Barbunya) haşlandıktan sonra içerisine maragi* dökülür.Sonrasında önceden yağda kızartılarak hazır hale getirilmiş olan soğan,pırasa ve maydanoz eklenerek yemek servise hazır hale getirilir.

 

* Gürcüce, mısır unundan yapılan helle

 

 

 

 

Malakhto

 

 

Taze yeşil fasulye elle küçük küçük kırılıp yıkandıktan sonra tencereye konur. Tuz ve su ilave edilerek pişirilir.Sonrasında dibekte ( havanda) ceviz, sarımsak, pırasa, acı biber, şaşprami ( reyhan otu), kindzi ve ekşi de ilave edilerek iyice dövülür. Bu karışım fasulyeler pişince tencereye ilave edilir.

 

 

 

 

Yaği Papa

 

 

Tencerede, içerisine bir kaşık tuz atılarak su kaynatılır.İçerisine karıştırarak mısır unu (isteğe göre buğday unu da olabilir) ilave edilir ve hamur kıvamına gelene kadar karıştırılmaya devam edilir.Hazır hale gelen papa, orta kısmı boş bırakılacak şekilde tepsiye dökülür.Boş bırakılan kısma tavada kızdırılmış tereyağı dökülür.

Ayrıyeten bir kap içerisine yoğurt konulur.

Papa yağa veya yoğurda bandırılarak yenilir.

 

 

 

 

Eşki Papa

 

 

Ekşi (elma veya ayva ekşisi) su ile kaynatılır.

İçerisine karıştırılarak mısır unu ilave edilir.Un kokusu gidene kadar karıştırılarak pişirilir ve bir tepsiye dökülür.Soğuyunca kare şeklinde bıçakla kesilerek servise sunulur.

 

 

 

Ekalay*

 

 

Ekalaylar yıkandıktan sonra haşlanıp küçük küçük kesilir. Kesilen ekalaylar pırasa, maydanoz, pul biberi ve tuz ilave edilerek bir tavada tereyağıyla iyice kavrulur.

Arzuya göre üzerine yumurta da kırılabilir.

 

 

 

 

 

* Gürcüce kuntskhebi denilen, bir çeşit dikenin kırmızımsı dallarında bulunan yumuşak uçlarına ekalay denir.

 

 

 

 

 

Tsurvili

 

 

Cevizle sarımsak dövülür; içerisine ekşi ilave edilerek ezilir.Sonrasında önceden haşlanıp doğranarak hazır hale getirilen ekalaylar ile pul biberi ve tuz ilave edilerek servise hazır hale getirilir. 

 

 

 

 

Mokhrakuli

 

 

Karadeniz bölgesinde muhlama veya kuymak adı ile bilinen yemeğin Gürcücesi mokhrakulidir. Tavaya su ve tereyağı konularak tava ateşe verilir. Mısır unu topaklanmaması için azar azar ve tahta kaşıkla karıştırılarak ilave edilir. Son aşamada yeteri miktarda yayla peyniri (yoksa aynı tadı vermemekle beraber kaşar peyniri de olabilir) ilave edilir. Tuzuna bakılır. Tereyağı tava yüzeyine çıkana kadar karıştırılarak pişirilmeye devam edilir.

 

 

 

Kuymaği

 

 

Özellikle yaylada sıkça yapılan bir yemektir. İki türlü yapılır:

Birincisinde kaynatılan sütün yağlı ve kaymaklı kısmı ile mısır unu tavada helva kıvamına gelene kadar karıştırılarak kavrulur.Bu esnada içerisine yayla peyniri de ilave edilir.

Bir diğeri ise sütün birazcık kaynatılarak yüzeye çıkan yağ ve kaymağına peynir doğranılması suretiyle yapılanıdır. C’adi ile yenir. 

 

 

 

 

Tavpekhi

 

 

Tavpekhi koyun eti ile de inek eti ile de yapılabilir.

Kesilen kurbanın ayakları ve başı yüzülerek iyice temizlenir.

Kafasından önce beyni alınır; burnu ortadan kesilerek içerisindeki pislikler soğuk suyla temizlenir. Daha sonra uzunca bir süre soğuk suyun içerisinde bekletilerek kanının ve diğer pisliklerinin iyice temizlenmesi sağlanır.

Suda pişirilirken yine birkaç defa çıkarılıp soğuk su ile temizlenir. Bu şekilde iyice pişirilir.

İçerisine gerektiği kadar tuz ve isteğe göre nohut atılır.

Etler çıkarılıp didilerek kemiklerinden ayrılır.

İçerisine acı biber,maydanoz,pırasa ve ezilmiş sarımsak atılarak bir süre daha pişirilir.

 

Gariptir, tavpekhiyi bizimkiler soğuk yemeyi sever.  : )

 

 

 

 

Sinoray

 

 

Islatılarak yumuşatılan işkefe ( kurutulmuş yufka)  veya yufka oklava yardımıyla yuvarlanarak oklavaya sardırılır. Yufkanın içinden oklava çekilerek yuvarlanan yufka üçer-dörder cm aralıklarla kesilir. Önceden yağlanmış olan tepsiye diklemesine dizilir, üzerine eritilmiş tereyağı dökülür. Son aşamada üzerine yoğurt sürülerek fırına verilir. Yufkalar hafiften kızarmaya başladığında fırından çıkarılır. İsteğe göre üzerine pul biber, kekik türü baharatlar atılabilir.

 

 

 

 

 

 

 

Kada

 

 

Kaymak ve mısır unu iyice yoğrulup tavada veya ketside ( pileki) pişirilir.

İsteğe göre sonradan üzerine şerbet dökülerek de yenilebilir.

 

 

 

 

Kuma

 

 

Ceviz içleri iğne ile ipe dizilir.

Buğday unu tereyağı ile fazla kavrulduğunda ipe yapışmayacağı için azıcık kavrulur.

Üzerine üzüm veya dut pekmezi su ile beraber ezilerek konur. Kaynamaya başlayınca ipe dizili cevizler tencereye batırılır ve çıkartılarak yüksekçe bir yere kuruması için asılır.( Köyde tavanlara asılır) Herhangi bir bozulma küflenme durumu olmaz; kuruyunca istenildiği zaman asılı olduğu yerden indirilerek yenilebilir.

Kuma cevizli yapıldığı gibi elma ile de yapılabilir.

 

 

 

                     

 

 

 

 

 

Kirkitoni

 

 

Yufka açılarak üzerine dövülmüş ceviz dökülür.Yufka oklava yardımıyla sağdan ve soldan içe doğru büzüştürülür. (Gürcüce moşubva…) Sonrasında oklava çekilerek yuvarlanıp büzüştürülmüş yufkalar tepsiye dizilir ve fırına sürülür.

Fırından çıkarılınca 3-4 cm aralıklarla kesilir.

Bu şekilde kurutulmuş olan kirkitoni; yaz kış istenildiği zaman üzerine ılık şerbet dökülerek yenilen özgün bir Gürcü tatlısıdır.

 

 

 

 

Değerli ziyaretçilerimiz,

Tariflerini verdiğimiz yemekler haricinde meksana, yağitskalay, dzipipinay, katmeri, khmiyadi, kesma piyay, narokhi, dtudtutsi gibi yemeklerimiz de vardır. Bu yemeklerin tariflerini de en kısa sürede eklemeye çalışacağız.

 

Yukarıda yazılı olan ve henüz düzenleyememiş olduğumuz için yayınlayamadığımız, mutfak kültürümüzü yansıtan çok sayıda yemeğin tarifi, 2006 kışında Havva Şentürk ve Menşure Onat’tan derlenmiştir. Kendilerine sabırla verdikleri cevaplardan ötürü teşekkür ederiz.

 

 

 

 

 

 

  

      ________________________________________________________________

 

 

 

 

 

                                                                                                         

                                                                                                     Puruni

 

Her ne kadar bizim yaşlıların nezdinde, kıtlık zamanlarında misirin yokluğunda yenecek ekmek olarak görülse de buğday ekmeği, köyümüzde hemen hemen her mahallede birkaç evin avlusunda bulunan odun fırınlarında ortası delikli buğday ekmeği pişirilir. 

 

 

 

 

 

 

Ckhintli

 

 

Süt mısırın Gürcücesi c'ghintlidir. Odun közünde çatapat sesleriyle közlenmiş bir mısırı, hemen o közlerin arasından çekiverip mısır kılıfına sararak yemek herhalde şu dünyanın en güzel nimetlerinden biridir bizler için.   

 

                           

 

 

 

 

 

Semaver Keyfi

Sadece bizim köyde değil, tüm Amasya'da semaver keyfi tiryakilik boyutunda bağlamıştır insanları kendine.

İlginçtir; semaverin genel olarak Anadolu'ya ve Amasya'ya, Kafkas ellerinden geldiği söylenir. Oysa bizim semaverle tanışmamız Batum'da değil Amasya'da olmuştur.

Havalar bir bahara dönemeyegörsün, tarlaya tapana gidenin, şöyle dere boyu gezineceklerin yedeğinde mutlaka salınır semaver. Akşam yemeklerinden sonra balkon korkuluklarından inceden inceye yükselir semaverin dumanı. Hele düdüklüyse semaver, bakmışsın namazını tesbihe bağlamış neneyle beraber o da durmuş zikire; hû hû diye dem tutmuş. 

 

                    

 

 

 

Bulğvi

Orman diplerinde, bahçe kenarlarında kendiliğinden yetişen bir bitkidir Bulğvi. Yörede kaldırık-kalduroğuk diye adlandırılır. Bahar aylarında çoluk çocuk toplanıp bulğvi toplamaya gidilirdi eskiden.

Isırgan kadar olmasa da hafif ağız ekşiten bir tadı olduğu için öncelikle haşlanır. Sonra soğanla kavrulur. Ocaktan almaya yakın üzerine maydenoz kesilebilir. Yine isteğe göre üzerine yumurta da kırılabilir. Bir de bizim dineler, c'adiyi bulğvili yaparlarmış bazen. Bulğviyan c'adi... Denenebilir.